Nowe normy dotyczące robotów przemysłowych: EN ISO 10218-1 i EN ISO 10218-2

Wraz z pojawieniem się systemów robotów współpracujących (cobotów) opracowano – w porównaniu z dotychczas znanymi robotami przemysłowymi – mniejsze i lżejsze typy robotów. Powstały również modele, które dzięki swojej konstrukcji są bardzo zbliżone do tzw. konstrukcji inherentnie bezpiecznej. Są to więc roboty, które zgodnie z racjonalną oceną nie stwarzają istotnego zagrożenia.

Jednak zgodnie z dotychczas obowiązującymi normami nie było możliwe przewidzenie uproszczonych wymagań bezpieczeństwa dla tych robotów. Wymagania były dotychczas takie same dla wszystkich robotów przemysłowych, niezależnie od ich wielkości lub udźwigu.

Nowa norma ISO 10218-1:2025 przewiduje obecnie dwie klasy robotów przemysłowych. Klasa 1 jest przeznaczona dla robotów o niewielkim potencjale zagrożenia, które zgodnie z racjonalną oceną nie stwarzają istotnego zagrożenia. Dlatego dla tych robotów obowiązują obniżone wymagania dotyczące sterowania, zazwyczaj PL b.

Klasa 2 jest przeznaczona dla wszystkich pozostałych robotów przemysłowych i prawdopodobnie obejmie znacznie większą część rynku. W przypadku tych robotów obowiązują standardowe, wyższe wymagania.
 

Włączenie normy ISO/TS 15066

Dotychczas istniała specyfikacja techniczna ISO/TS 15066 przeznaczona specjalnie dla systemów robotów współpracujących (cobotów). Treść tej normy została obecnie włączona do normy ISO 10218-2. Wyróżnia się następujące rodzaje współpracy:

• Prowadzenie ręczne (HGC)
• Monitorowanie prędkości i odległości (SSM)
• Ograniczenie mocy i siły (PFL)

Znaczenie rodzaju współpracy PFL znacznie wzrosło w ostatnich latach w praktyce przemysłowej. Systemy cobotów pracujące w trybie współpracy PFL zazwyczaj nie wymagają stosowania tradycyjnych ogrodzeń ochronnych. W związku z tym może dojść do kontaktu między cobotem a człowiekiem, na przykład w przypadku mimowolnego sięgnięcia do obszaru roboczego robota. Sytuacje kontaktowe rozróżnia się w następujący sposób:

• Kontakt quasi-statyczny: osoba lub część ciała (np. ręka) zostają zakleszczone i nie mogą się odsunąć
• Kontakt przejściowy: osoba lub część ciała (np. ramię) zostają jedynie uderzone, ale nie zakleszczone, dzięki czemu mogą się odsunąć

Aby kontakt ten nie prowadził do obrażeń, norma ISO 10218-2:2025 zawiera wartości graniczne. Wartości te dzielą się na:

• graniczne wartości nacisku – szczególnie istotne w przypadku geometrii kontaktowych o ostrych krawędziach, np. na elemencie konstrukcyjnym lub narzędziu robota,
• graniczne wartości siły – mające znaczenie przede wszystkim w przypadku kontaktu na dużej powierzchni, np. z ramieniem robota lub powierzchniami amortyzowanymi.
   

Normalne zatrzymanie (Normal Stop)

Dyrektywa maszynowa WE wymaga, oprócz urządzeń sterujących do zatrzymania awaryjnego, również urządzeń przeznaczonych do normalnego zatrzymania (ang. Normal Stopping lub w skrócie „Normal Stop”). Nowa seria norm ISO 10218 uwzględnia obecnie ten wymóg dyrektywy maszynowej i wymaga zastosowania funkcji bezpieczeństwa dla normalnego zatrzymania.

W maszynie lub instalacji funkcja ta ma być wykorzystywana na przykład do zatrzymania pod koniec zmiany roboczej. Zatrzymanie powinno odbywać się w sposób bezpieczny, np. bez niezamierzonego zwolnienia ładunku. Ponadto funkcja „Normal Stop” ma ograniczyć niewłaściwe używanie funkcji zatrzymania awaryjnego^[2].
 

Dalsze zmiany

Ponadto zintegrowano treści raportów technicznych ISO/TR 20218-1 oraz ISO/TR 20218-2. Dotyczą one wymagań dla ręcznych systemów załadunku i rozładunku oraz systemów chwytakowych.

Wprowadzono również zmiany i uzupełnienia m.in. w zakresie: wytrzymałości mechanicznej, operacji podnoszenia, blokady uruchomienia, blokady ponownego uruchomienia i resetowania, cyberbezpieczeństwa, oceny ryzyka.

Krótki przegląd treści nowych norm przedstawiono również w [3] i [4].
 

Podsumowanie i perspektywy

Zaktualizowane normy ISO 10218-1:2025 oraz ISO 10218-2:2025 odzwierciedlają dynamiczny rozwój robotyki i zapewniają aktualne ramy dla bezpiecznego wdrażania robotów przemysłowych w nowoczesnych środowiskach produkcyjnych. Jednak sam zakres części 2 normy ISO 10218 wzrósł wraz z nową wersją do ponad 250 stron. Z pewnością nie ułatwi to pracy biur projektowych.

Pewnym wsparciem ma być przyszły raport techniczny ISO/TR 20218-3. Raport ten ma w szczególności w praktyczny sposób wyjaśniać nowości techniczne zawarte w normach. Publikacja ISO/TR 20218-3 jest oczekiwana pod koniec 2025 roku.

Obecnie wnioskowano o 24-miesięczny okres przejściowy dla nowych norm. Nie wiadomo jednak jeszcze, czy Komisja Europejska zaakceptuje ten okres przejściowy i opublikuje go w Dzienniku Urzędowym UE. Publikacja norm w Dzienniku Urzędowym UE była początkowo niepewna z uwagi na nierozstrzygniętą kwestię praw autorskich wynikającą z orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS) w tzw. sprawie orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS) w ramach tzw. wyroku w sprawieMalamud. Spory te zostały jednak wyjaśnione w listopadzie 2025 r., dlatego obecnie oczekuje się publikacji norm w Dzienniku Urzędowym UE w ramach dyrektywy maszynowej. Ma to duże znaczenie dla producentów, ponieważ publikacja norm w Dzienniku Urzędowym UE skutkuje domniemaniem zgodności w przypadku ich stosowania. W związku z tym warto korzystać ze szkoleń, aby możliwie szybko zdobyć nową, wymaganą wiedzę.

Zgodność z normami EN ISO 10218-1 oraz EN ISO 10218-2 dotyczy przede wszystkim producentów robotów przemysłowych i cobotów, integratorów systemów, producentów maszyn oraz importerów. Jednak również operatorzy przemysłowych systemów robotycznych prawdopodobnie nie będą mogli obyć się bez nowych norm w ramach swoich ustawowych obowiązków nadzorczych.