Udostępnij artykuł specjalistyczny
Obecnie w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej wymienionych jest ponad 800 norm zharmonizowanych na podstawie dyrektywy maszynowej 2006/42/WE. Te normy techniczne przyczyniają się do zapewnienia wysokiego poziomu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia użytkowników maszyn oraz innych osób narażonych na związane z nimi zagrożenia.
Publikacja odniesień do norm zharmonizowanych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej wiąże się z domniemaniem zgodności. Oznacza to, że w zakresie, w jakim norma zharmonizowana obejmuje określone zasadnicze wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, jej prawidłowe zastosowanie pozwala domniemywać zgodność z tymi wymaganiami. Publikacja nowego rozporządzenia (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn w czerwcu 2023 r. spowodowała również konieczność przeglądu i dostosowania istniejącego zbioru norm zharmonizowanych. Niniejszy artykuł przedstawia aktualny stan tych prac.
Zmienione wymagania wynikające z rozporządzenia w sprawie maszyn
Większość wymagań prawnych zawartych w dyrektywie maszynowej znajduje odzwierciedlenie również w nowym rozporządzeniu (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn. Wprowadzono jednak również zmienione lub całkowicie nowe zasadnicze wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, takie jak „ochrona przed uszkodzeniem” (załącznik III, pkt 1.1.9) lub „ryzyko kontaktu z liniami napowietrznymi pod napięciem” (załącznik III, pkt 3.5.4.), co oznacza, że normy zharmonizowane należy przynajmniej zweryfikować i w razie potrzeby dostosować do nowych wymogów rozporządzenia. Przegląd najważniejszych zmian wprowadzonych rozporządzeniem (UE) 2023/1230 można znaleźć w naszym artykule specjalistycznym poświęconym nowemu rozporządzeniu w sprawie maszyn.
Już w pierwszym wniosku dotyczącym nowego rozporządzenia w sprawie maszyn z 2021 r. poruszono kwestię norm zharmonizowanych. W swoim stanowisku CEN i CENELEC zwróciły uwagę na trudności związane z dostosowaniem wszystkich norm zharmonizowanych do nowych wymagań w okresie 30 miesięcy przewidzianym przez Komisję Europejską do daty rozpoczęcia stosowania rozporządzenia. Proponowane wówczas wydłużenie tego okresu z 30 do 36 miesięcy nie zostało jednak uwzględnione w ostatecznej wersji rozporządzenia opublikowanej w czerwcu 2023 r.
Domniemanie zgodności na podstawie dyrektywy maszynowej = domniemanie zgodności na podstawie rozporządzenia w sprawie maszyn?
Pod koniec 2023 r. planowane dostosowanie norm zharmonizowanych przybrało nowy kierunek: zamiast dokonywać pełnej aktualizacji wszystkich istniejących norm zharmonizowanych przed datą rozpoczęcia stosowania rozporządzenia w sprawie maszyn, jako rozwiązanie przejściowe planuje się przytoczenie znacznej części istniejących norm również na podstawie nowego rozporządzenia.1 W zakresie, w jakim normy te obejmują już odpowiednie zasadnicze wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa określone w rozporządzeniu w sprawie maszyn, będą mogły zapewniać domniemanie zgodności również na podstawie nowego rozporządzenia. Nowo wprowadzone wymagania nie mogą natomiast zostać objęte tymi dokumentami bez ich aktualizacji. W przypadku występowania luk odniesienia do norm mogą zatem zostać opublikowane z ograniczeniami dotyczącymi domniemania zgodności.2 Taki sposób publikacji był już stosowany w przeszłości, np. poprzez wyłączenie określonych części normy z domniemania zgodności.
Według CEN i CENELEC przegląd jest przeprowadzany w ramach tzw. „analizy luk” (gap analysis). Poszczególne komitety techniczne odpowiedzialne za opracowywanie norm zharmonizowanych wspierających rozporządzenie w sprawie maszyn analizują zmiany w zasadniczych wymaganiach w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa istotnych dla ich norm i uwzględniają je zgodnie z harmonogramem ustalonym przez Komisję.3Zgodnie z najnowszymi informacjami Komisji Europejskiej trwają obecnie prace nad nową decyzją wykonawczą Komisji zawierającą pierwszy wykaz norm zharmonizowanych na potrzeby rozporządzenia (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn. Oczekuje się, że wykaz ten obejmie zdecydowaną większość norm zharmonizowanych, których odniesienia są obecnie opublikowane na podstawie dyrektywy maszynowej, i zostanie opublikowany przed końcem 2026 r.
W zakresie, w jakim normy te obejmują już odpowiednie zasadnicze wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa określone w rozporządzeniu w sprawie maszyn, będą mogły zapewniać domniemanie zgodności również na podstawie nowego rozporządzenia. Jeżeli nadal występują luki w odniesieniu do nowych lub zmienionych wymagań rozporządzenia w sprawie maszyn, odniesienia do norm mogą zostać opublikowane z odpowiednimi ograniczeniami domniemania zgodności.
Przeprowadzana w tym celu analiza luk jest już na zaawansowanym etapie. W 2026 r. CEN i CENELEC przekazały Komisji Europejskiej kolejne wyniki tej analizy. Stanowią one istotną podstawę pierwszej publikacji norm zharmonizowanych na potrzeby rozporządzenia w sprawie maszyn.4
Nowe wydania norm europejskich publikowane w okresie przejściowym przed 20 stycznia 2027 r., które mają wspierać zarówno dyrektywę maszynową, jak i rozporządzenie w sprawie maszyn, muszą uwzględniać wymagania obu aktów prawnych.
We wrześniu 2026 r. CEN i CENELEC przedstawiły nowy wzór załącznika ZA/ZZ dla norm zharmonizowanych na potrzeby rozporządzenia w sprawie maszyn. Ten informacyjny załącznik określa związek między wymaganiami danej normy a zasadniczymi wymaganiami w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa określonymi w rozporządzeniu w sprawie maszyn. Opublikowano również szczegółowe wskazówki dotyczące opracowywania załącznika ZA/ZZ oraz dodatkowe wytyczne dotyczące wieloczęściowych norm zharmonizowanych.5
Wniosek normalizacyjny skierowany do CEN i CENELEC
20 stycznia 2025 r. Komisja Europejska przyjęła ostateczny wniosek normalizacyjny. Decyzja ta, skierowana do CEN i CENELEC, stanowi podstawę opracowywania norm zharmonizowanych (hEN) wspierających rozporządzenie (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn.
Ogólnym celem wniosku normalizacyjnego jest zapewnienie ciągłości wcześniejszych działań normalizacyjnych prowadzonych w celu wspierania dyrektywy maszynowej oraz zapewnienie wysokiego poziomu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa również w ramach nowego rozporządzenia.
Wniosek normalizacyjny wyraźnie uwzględnia również powiązania z innymi aktami prawnymi:
Przy opracowywaniu norm zharmonizowanych należy zatem uwzględniać również mające zastosowanie wymagania horyzontalne wynikające z tych aktów prawnych.
W celu realizacji wniosku normalizacyjnego CEN i CENELEC mają opracować normy zharmonizowane obejmujące odpowiednie wymagania rozporządzenia w sprawie maszyn. Jak opisano powyżej, należy przy tym rozróżnić normy mające obejmować zasadnicze wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa nowo wprowadzone przez rozporządzenie w sprawie maszyn oraz normy odnoszące się do wymagań zawartych już w dyrektywie maszynowej.
Szczegółowy załącznik do wniosku normalizacyjnego, zawierający odpowiednie wymagania bezpieczeństwa określone w rozporządzeniu w sprawie maszyn, został zatem podzielony na dwie grupy:
Załącznik I dotyczy nowych kategorii produktów i obszarów technologicznych wprowadzonych przez rozporządzenie w sprawie maszyn, których cele bezpieczeństwa mają zostać objęte NOWYMI normami zharmonizowanymi.
W przypadku tych priorytetowych prac normalizacyjnych w fazie 1 wniosku normalizacyjnego pierwotnie przewidywano przyjęcie odpowiednich norm przez CEN lub CENELEC najpóźniej do 20 stycznia 2026 r. Harmonogramu tego nie udało się jednak dotrzymać w przypadku wszystkich projektów normalizacyjnych:
Załącznik II zawiera kategorie produktów i obszary technologiczne objęte już dyrektywą maszynową, których cele bezpieczeństwa mają zostać uwzględnione poprzez aktualizację ISTNIEJĄCYCH norm zharmonizowanych, zapewniających już domniemanie zgodności na podstawie dyrektywy maszynowej w ramach decyzji wykonawczej (UE) 2023/1586.
Również w odniesieniu do potwierdzenia istniejących norm lub przyjęcia odpowiednich norm je zastępujących w fazie 1 wniosku normalizacyjnego pierwotnie przewidywano termin 20 stycznia 2026 r.
Perspektywy
Komisja Europejska przyjęła wniosek normalizacyjny 20 stycznia 2025 r. Przewidziane w fazie 1 przyjęcie norm priorytetowych do 20 stycznia 2026 r. nie zostało zrealizowane w przypadku wszystkich projektów normalizacyjnych.
Obecnie uwaga koncentruje się przede wszystkim na pierwszej publikacji norm zharmonizowanych na potrzeby rozporządzenia w sprawie maszyn. Komisja Europejska przygotowuje w tym celu nową decyzję wykonawczą, która ma obejmować zdecydowaną większość norm zharmonizowanych obecnie przytoczonych na podstawie dyrektywy maszynowej. Pierwszy wykaz norm zharmonizowanych na potrzeby rozporządzenia w sprawie maszyn jest oczekiwany przed końcem 2026 r. Ma to zapewnić szeroką podstawę normatywną przed datą rozpoczęcia stosowania rozporządzenia w sprawie maszyn, czyli 20 stycznia 2027 r.
Pełne treści zlecenia normalizacyjnego można otworzyć i pobrać, korzystając z poniższych linków:
Zlecenie normalizacyjne dotyczące rozporządzenia w sprawie maszyn (tekst główny)
Załączniki do zlecenia normalizacyjnego
7 września 2026 r. decyzją wykonawczą Komisji (UE) 2026/2015 ponownie w znacznym zakresie zaktualizowano wykaz norm zharmonizowanych na potrzeby dyrektywy maszynowej 2006/42/WE. W Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej opublikowano odniesienia do licznych nowych lub zaktualizowanych norm. Jednocześnie przewidziano uchylenie decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2023/1586 ze skutkiem od 20 stycznia 2027 r.
14 września 2026 r. CEN i CENELEC przedstawiły podczas webinarium aktualny stan analizy luk oraz dalszych prac związanych z rozporządzeniem w sprawie maszyn. Zaprezentowano również nowy informacyjny wzór załącznika ZA/ZZ dla norm zharmonizowanych na potrzeby rozporządzenia w sprawie maszyn. Przedstawiono ponadto wskazówki dotyczące opracowywania załącznika ZA/ZZ oraz postępowania w przypadku wieloczęściowych norm zharmonizowanych.
Równolegle Komisja Europejska przygotowuje pierwszą decyzję wykonawczą zawierającą normy zharmonizowane na potrzeby rozporządzenia w sprawie maszyn. Według Komisji ma ona obejmować zdecydowaną większość norm zharmonizowanych obecnie przytoczonych na podstawie dyrektywy maszynowej. Pierwszy wykaz norm zharmonizowanych na potrzeby rozporządzenia w sprawie maszyn jest oczekiwany przed końcem 2026 r.
Jeżeli istniejące normy zharmonizowane nie obejmują jeszcze w pełni nowych lub zmienionych zasadniczych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa określonych w rozporządzeniu w sprawie maszyn, przy publikacji ich odniesień powinny zostać wskazane odpowiednie ograniczenia.
Przypis:1 Zob.webinarium CEN/CENELECpoświęcone nowemu rozporządzeniuw sprawie maszyn2 Zob.pismo KAN nr 03/2023 Komisji ds. Bezpieczeństwa i Higieny Pracy oraz Normalizacji3 Zob.webinariumCEN/CENELEC„Gap-Analysis”4 Zob. CEN/CENELEC Update “Harmonized standards in support of the Machinery Directive– State of play”5 Zob. CEN/CENELEC-webinarium "Harmonized standards in support of the Machinery Regulation: Update of gap-analysis and new Annex ZA/ZZ”
Data publikacji: 25.08.2026 (ostatnia aktualizacja)
Christian Aumann, inżynier (FH) Menedżer produktu w IBF Solutions i specjalista ds. oznakowania CE i Safexpert. 15 lat doświadczenia jako wykwalifikowany inżynier ds. bezpieczeństwa w projektowaniu mechanicznym w zakresie budowy maszyn specjalnych, a w szczególności w zakresie wdrażania dyrektywy maszynowej i dyrektywy ATEX oraz sporządzania ocen ryzyka. Studia z zakresu technologii produkcji i automatyzacji na Uniwersytecie Technicznym w Regensburgu.
E-Mail: christian.aumann@ibf-solutions.com | www.ibf-solutions.com
Daniel Žáček-Gebele, MSc Menedżer produktu w IBF ds. produktów dodatkowych oraz menedżer danych odpowiedzialny za aktualizację danych normatywnych na serwerze Safexpert Live. Studia ekonomiczne w Passau (licencjat) i Stuttgarcie (magisterium) ze specjalizacją International Business and Economics.
E-Mail: daniel.zacek-gebele@ibf-solutions.com | www.ibf-solutions.com
Oprogramowanie CE do systematycznego i profesjonalnego projektowania systemów bezpieczeństwa
Praktyczne seminaria poświęcone bezpieczeństwu produktów (w języku angielskim)
Dzięki serwisowi informacyjnemu CE-InfoService będą Państwo na bieżąco informowani o ważnych zmianach w zakresie bezpieczeństwa produktów (w języku angielskim).